La
davalada
I a pas rason qu'una istòria d'amor siá longa o corta per naísser
dedins. Ieu, oblidarai pas jamai l'amor que dòni al meu amic Asis,
es coma un fraire … o una sòrre.
Me sòni Gaò, èri lo darrièr de la miá familha e Asis, el meteis,
èra tanben lo cacha-niu solet. Ambe nosautres, valents e amagats
dins l'ombra, i avià totes los autres, los reires aimats. Aqueles
que, lo long dels sègles, portèron una pèira a l'edifici de la nòstra
vida.
Ieu, visquèri qualques parelhs d'annadas sus aquela tèrra. Las
darrièras annadas, quantas?, o sabi pas tròp que las comptavi pas,
foguèri tròp sol de la miá familha. Urosament i aviá lo meu amic
Asis. El meteis èra sol coma ieu. E mai se èrem pas fraires, la
solesa nos sarrèt.
Sos raices anavan a la meteissa aiga, al meteis potz. Nòstre fuèlham
venguèt fraire, en se tocar al cap dels ramèls.
Uèi, la prima verdejarà e las nòstras amors tornaràn. Asis es
tornat. Encara, de pastorelets gents, dejós nòstras ombretas,
sentiràn apasimar lo calimàs del jorn. E d'aucelons per saludar l'Amor
uflaràn lors gargalhòls de mila cançonetas. De rius pichons rajaràn
d'argent vesiadament gorrina. De pradets nos envescaràn los uèlhs
quand la novèla sason nos cargarà de ramèls.
Asis es aquí. Enfin ! M'es de manca ! Ò jorns uroses ! E pr'aquò
…
Aprèp la miá partença, Asis demorèt sol. Sol dins la vastetat
del cèl, dins lo void del vent, dins la pluèja de las estèlas,
dins l'aiga de la plorada. Las primas seguián los ivèrns que, eles
meteisses, seguián las tardors. Lo país èra gavat de solelh coma
una poma madura.
D'annadas passèron. Dusca a aquela nuèch…
Jol grand solelh, divenc fuòc, la règa d'ombra de la campana s'afanava…
Los òmes partiguèron un jorn. Cap a de cèls indulgents.
Mas totjorn, tornèron a nosautres. Venián tirar l'aiga de las
prigondors de la tèrra, s'aconsomir una nuèch jos nòstra ramada,
comptar pas res que las oras claras. Grandmercés, gabarrièrs de la
mar arenosa, d'aquelas vitalhadas.
E vosautres, aucèls del cèl, ont èretz ? Èrem pas pus aqueles
arbres d'amor que vos podián aparar, aquel ramèl fremissent que
vos podiá breçar e la fuèlha afolesida que vos podiá escondre ?
Tot èra arena e l'arena èra tot. Se ditz que las sèlvas
precedisson los òmes, que lo desèrt los sec. Es vertadièrament
vertat ! Que far ?
Asis e ieu, un bocin d'aiga, un sadol de solelh, un tròç de freg
jos la luna, podiam far ! Èsser a esperar lo vielhum, suaus, aquò
es la nòstra astrada.
E lo nòstre amor !
Mas l'amor pòt pas brica dins la lucha ambe la dalhaira negra. La
sang de mon eternitat torrèt. Tèrra de mon país, cremada lo jorn,
rosegada per la secada, gelada pel vent nuèchenc, ausiguèri ta
sonadissa. Dins ton sen dormissi d'un sòm pesuc e pasmens leugièr,
d'ara enlà.
Asis èra sol…
Asis !
Èra una nuèch tan polida, Asis. Jos las sias alas de lusetas,
somiavas de las corsas etèrnas dels aucèls. Un ventolet jogava
dins lo teu fuèlhum, en getar pel sòl de trèvas bonassas.
Asis, aquela nuèch ! Cò foguèt la darrièra.
Aviá trabalhat tot lo jorn. Èra cansat e sos uèlhs se comolavan
de lassièra. Los lums esclairavan pas res, la luna fasiá fanal,
cap a sègre. Lo bruch del motor asolhava l'abitacle. Se sabiás,
calfaire, tot lo mal qu'as fach aquela nuèch. Se sabiás !
Putanièr de camion !
Lo meu amic tomba, espotit … Dins lo ventolet leugièr, de fuèlhas
menan un brandon folet sul l'arenièr. De fuèlhas que la mòrt a
descofadas …
Asis es aquí, a costat d'ieu, trist de sa vida d'enbàs, urós per
nosautres dos.
Asis ! Asis que la vida es crusèla !
L'istòria s'es envolada,
las nivols l'an carrejada,
la pluèja plic ploc
la contarà pertot ont tombarà
Aquel tèxt foguèt escrich in memoriam de Gaò (escais d'Acacia
albida) e d'Asis (escais d'Azadirachta indica o neem) que mostravan
lo camin dins Tenere fins a çò qu'un camion percutisca Asis lo
darrièr. Raconte o conte ? Dins lo trefons de la forèst, las fadas
lo vos diràn. Uèi, dos arbres metalics fan fanal.
Tot començèt
coma tot comença.
Aqueste matin, èri en tristesa.
Tèrra prigonda, ont los grands e los aujòls visquèron, brusenta
de cigalas, ont la vinha se ven abeurar, fa lo bonaür o lo malur,
lo mèl o lo vinagre, entendi ta votz, sentissi viure la sang de ton
eternitat, esperi la baudor de ton repaus.
Soi un viatjaire, sol dins una temporada, cercant l'escampa finala.
Dins una ostalariá sorna, un mendicaire me ditz :
" Sènher,
Bevetz, bevetz, bevetz
De vin bon, emplenatz ton gòt amic.
Begam, begam, begam
De las vinhas lo mèl doç.
Beu, beu, beu.
Per commençar, seta-te.
De vin bon, emplena ta copa
E arrèsta d'escolar la mia ! "
Volètz que vos conte l'istòria d'una familha brava. La mia istòria.
Un còp èra.
Vòl pas que m'agraden, li respondèri, vòl que m'aprengan.
Lo masc vièlh me ditz :
" Cerca renhòta, pompis de pès
Entraïna-te, guerreja amg amor
Agis pas en savi. Pren los profièits
E espera pas las pèrdias
La guèrra fa mal tornar en pièjer. "
Dempuèi, passi los sègles e los sègles. Atal siá.
" Soi amorós e viganhièr serai
Sabi ben que per amor morrai
E per tan d'amor, pòdi pas partir
Tan i a que sàpia mon viure e ela son morir "
Trobèri dins la guèrra abondància de mal e raretat de ben.
" Profita de la tia libertat " contunha l'òme malfasent.
Mas la vida me semblèt longa e lo mieu trabalh entraïnant encara
que l'aimèsse.
Foguèri los sautabocs, la pèsta, las malastradas amassadas, la guèrra.
Foguèri Simon a Besièrs cridant " Los totes crematz. Dieu
reconeisserà los seus enfants. ". Foguèri Domengue e los seus
enqueredors.
Faguèri perir las tèrras tolosencas de Ramon, moriguèri a Tolosa
mai ressuscitèri per escofir los catars.
Prenguèt partit dels brigands pendent la guèrra de cent ans,
rapinant e afament las populacions servilas.
Me diguèron Òlim Barba, Perrot lo Bearnenc, Cervòl l'archiprèire
que l osant paire recebèsse en Avinhon, lo famós Aymerigot Marchès
rodat, penjat e escartairat sus la plaça de Grève dins Paris…
" Te pren garda, me diguèt lo diable, l'òme a dins son còr
totjorn una parcèla d'amor. Pren garda. "
… Sàpia qu'en devenga la ricor
de los que l'auràn malament.
Vendrà un fòrt raubador
que non lor daissarà ren.
S'es la mòrt que los abata
e dins quatre aunas de tela
los mande en un ostal
ont troban de pro mal…
L'amor qu'es aquò ? L'amor, lo plantavi dins lo ventre de las
femnas, polidas o laidas.
Lo temps. Ò temps, arresta-te !
De bon matin, la serviciala nos metèt defòra. La bruma èra
tombada. " Te tornatz virar aquel ser e al reveire, mon fraire
" me diguèt.
Anèri veire lo curat. Benesit, serai pus fòrt. Aquò èra la lucha
del ben contra lo mal, Dieu contra Diable, paire contra filh.
D'autres còps, d'òmes vestits de negre diguèron que lo mond , nòstra
tèrra, èra lo reiaume del Mal e lo Mal foguèt engendrat pel Bon.
Avián rason ?
Lo solelh passèt. La dalheta d'aur enlusentiguèt lo levant e dins
l'escur calelhejèron los monds luènhs.
… D'uèlhs coma de brasa, èra aicí, amatat dins l'ombra negra al
fons de la sala. M'assetèri. Me contèt sa vida, sas infamias, sas
traitesas. Aquesta confession durarà sèt jorns e sieis nuèchs. La
seisena nuèch, semblèt cansat.
De sa votz lassa, marmotejèt : " Senti que me morisca. Sarratz
vos mon filh. "
" Aussissi la cançon "
… L'un menèt arpa, l'autre viòla
L'un flaütella, l'autre siula
L'un mena giga, l'autre valsa
L'un ditz los mots e l'autre nota…
Li decorèri lo conjur que lo curat m'avià ensenhat :
" Arma, que fasètz aici
Ieu plori, sospiri
Que i a pas cap d'enfant de sèt ans
Que plore las plagas de sos sants
Aval, aval i a doas plencas
L'une es granda, l'autra estrecha
Los salvats i passaràn
E los damnats non poiràn
Que la barba de Dieu saurà pas
Se passarà un gros torment
Lo jorn del jutjament. "
E, sense tornar prendre l'alen, liguèri :
" L'amor cande, encara que me faga deperir, li conten tan de
gaug que pòsca facilament me regaudir. "
La cara del Maligne se descompausava…
… Me desrevelhèri en tressautar. La television fonccionava. Los
images mostràvant de las atrocitats dins un país. Me remembri pus
lo qual. Vertadièrament, aqueste mond es pas de Nòstre Sènher.
Ont es ?
Miquèl de la
primalba |
Dòna
Guirauda de Jambluça
Dins lo naut de Lera, la comba entalha la montanha e la ribieròta,
que rajava del estanh de bugadièras, se corba, cap al solelh colc.
Se crei que se pèrd, se trantalha per la sègre. Los puèches
barran l'asuèlh, enrabolhan los camins e tot èstre uman vira cuol.
Es la suaudor que nos ten, i demorem. Passa de selvas bèlas de
fraisses e de garrics entremesclats e d'un còp, al fons dels
penjals vestits de pasturas, al mitan de las èrbas de las fèbres,
dels cades, dels caps d'aucèl se quilhan las muralhas d'un ostal
fortificat.
Lo pont levadís es
baissat, signe de patz dins l'encontrada. Dins la cort bassa, un
caval al fèrrament e lo bruch d'una bolza, de fum, d'òmes prèp de
la farga. Un d'aqueles parla al fabre, aconselha e alisa la bèstia.
Son parlar es suau e son gaubi, nòble. Es lo senhor Miquèl, lo cap
d'ostal.
Guerregèt de temps.
Puèi, un jorn, levèt sos esperons, son aubèrc, pausèt la maça e
l'espasa bèla, per viure sus las sias tèrras, entre los seus
pacans, qualques vailets fisèls e Dòna Guirauda la sia dròlla.
Guirauda la doça, son tractat de patz, son mèstre de bonaür.
Guirauda de tint fresc, de votz coma lo cant d'un rossinhòlet
escarrabilhat.
Los jorns del soldat
vièlh se debanan simplament. Caça per rason, bosqueja per plaser
d'èstre dins la forèst, ajuda sos servidors dins lors corrògs,
entreten lo seu domeni. Dòna Guirauda se tracha del servicial,
velha a la mangisca, se conéis las plantas medicinalas e las culhís
per sonhar, fa tanben de brodadura per embelir la sala bèla de la
torre del mièg.
Totjorn afananta e
vesiada, Dòna Guirauda es un encantament. Fa viure las causas e
dardalhejar las gents. Mai se ditz qu'es la filha vertadièra d'una
fada.
Lo senhor Miquèl,
mai d'un còp, l'agachava anar, lo còs leugièr, la gèsta
desliurada. Dins aquel temps, tornava viure sa vida de campaments e
de guèrras, d'emboscadas e de cavalgadas.
" Conquistèri de ciutads e de païses, se marmoteja, combatèri
amb coratge e fidelitat per mon sobeiran, del temps que lo bonaür
butava dins la comba mia. Es lo meu amaisament. "
E quand Dòna
Guirauda canturleja, lo senhor Miquèl escòta sa votz de lach
afrescolir lo seu còr vièlh.
Mas la patz es pas
qu'una candèla dins la nuèch, porgida als vents, a la pluèja. Un
jorn, un fum nègre s'enfurga pel miègjorn e vòla cap a Jambluça.
Se carga de bruches de fèrre, de cruissiments de carriòts, de
caucatges de batas. Es Simon lo franchimand, l'òme del malastre e
sa soldatalha ebriaga.
A logat son espasa al
rei de França per persègre los nòstres bons òmes.
Crema totes los
vilatges, caça los pacans e res lo ten pas. La cerca dels patarins
es l'escampa bona, lo pilhatge la marrida. Arriba davant lo castèl
encantat del vièlh senhor Miquèl. Lo pont levadís es levat. Es
una provocacion, una promessa de resisténcia qu'afisca la sia
enveja de se batre. Quilhat suls estrius, brama :
" Dobrís tas pòrtas,
castelan ! O anarem portar la mòrt dins tas parets ! "
Lo senhor Miquèl ausís
aquela votz. La coneis. Desrevelha en el de mormolhs. Es la votz
grassa dels vencedors que, pertot ont sona, solha l'air e esterleja
la tèrra. Li cal tornar prene las armas. Drech quilhat, sus la
cortina, ditz a l'òme marrit que pica dels pès :
" Desgargamela-te,
sacamand ! Se dintres dins ma cort, e mai plan nafrat, me trobaràs
davant tu ! "
Tenguèron còp tres
jorns e tres nuèches. Mas a la primalba del quatren jorn, sa
garnison de soldats vièlhs, de pacans mai biaissuts a gaubejar
l'araire que l'alabarda crida seba. Simon e sa tropa d'assassins
estrambordats envasisson lo pati, fan chaple, dintran dins la tòrre
del mièg e troban, dins la capèla, en pregarià, Dòna Guirauda.
Se quilha, afronta
las pegas. Davant aquela femna resolguda , Simon la bruta s'arresta,
baissa son espasa que, es pas una femna, aici, drecha, es un liri
salvatge, suau dins la tempèsta. Mas dins lo temps que ven, brama :
" Abjura ta fe e
seràs salva ! "
Dòna Guirauda sosca
a la sia tèrra. Prima paura sebelida jos l'ivèrn ! Doç paradís
de lach empoisonat per totjorn.
Ven prèp de Simon lo
panaire e, d'un mot sol, li respond : " Non ! "
Puèi, de ressabuda,
se ronça per l'escalièr, puja dusca al pus naut. Sap que s'escaparà
pas, que sa fugida atisa la colèra e la crudeltat del arlandièr.
Mas se fugir l'ajuda a téner còp, renfortís son voler.
Ara, sen lo buf del
secutaire. D'un saut, es a la broa del void. Dòna Guirauda, la
santa, lo vei pas que los uèlhs seus se comolan del país seu.
Rebatan l'air cande, los puèches cofats d'euses verds, los
pastrencs clavats de primadèlas, de jonquilhas e de margaridetas
… e la prima etèrna s'installa dins son còr, ara meteis ont lo còs
s'espotís pel sòl.
Mas, Dòna Guirauda
es pas aici pel sòl. Son còs a desapareigut. Dins una flambor, lo
solelh a presa aquela grana de lutz qu'aviá espelida sus la tèrra.
Sol, son esperit demòra. Sul pavament, un raget d'aiga clara raja.
D'annadas puèi de sègles
moriguèron. Lo castèl crane del senhor Miquèl de Jambluça s'arroïnèt.
Las pèiras permetèron la bastison dels ostals bèls del vilatge.
Viatjaire del temps
d'ara se, per una nuèch polida, trobatz Dòna Guirauda caminejant,
ajatz pas paur, torna veire lo seu país.
Miquèl de la
primalba
Una
Nuèch
Èra una nuèch d'estiu,
cauda e mosta. Arribèri pas a m'endormir. Dempuèi qualques jorns,
los meus motons desaparéissián. Envolats ! Sol, d'emprentas a tres
dets, coma dels pès de polet, mas pus grands. Coma los d'una
estruci. Mas dempuèi quora l'estruci es carnejada ? Me deviái
trobar aquel mistéri.
La mar èra en reflús.
La fedam s'apasturava dins las salancas. Aviái agut aquels prats a
la mòrt del paire meu. El meteis, los teniá del seu paire, mon
papet. Coma lo sal donava un gost bon a la carn, estivavi en aquel
endrech, dins la jaça reirevièlha. Lo clar de luna esclairava
aquela scèna. A l'òrle, las falguièras nautas e los arbres gigantàsses
getavan de trèvas diformas sul sòl. Me passejèri atentiu. Lo
bronzinadis de las cigalas, l'ucal d'una dama, lo vent dins lo
fulhum, èran lo bombonament d'aquela nuèch. Lo cèl èra clavat de
belugas e lo volam d'aur jogava al cluquet ambe los darrièrs nivolàsses
de la pluèja vesperala. Dins la fanga mesclada d'arena, los meus
passes e los del meu gos de pèl blanca, Capi de son nom pichon,
senhalavan lo nòstre passatge, quora escafats per una èrsa, quora
aparents. Arribèron aquí ont la plaja, lo flume e la mar s'aparian
l'un dins l'autre. Davant las doas popas, puèguetons dins l'ombra,
gasèrem.
A mièg camin del
passatge, un bruchet, parièr a un tarrabastal de tambor, portat pel
vent, atirèt la nòstra atencion.
Capi se metèt a l'arrèst.
Ara, lo brucharàs s'aprochava lèu-lèu. D'elefants ? D'elefants
dins las meunas pradescas ! Non ! es pas possible !
E puèi d'un còp !
aquel cap, a la cima d'un còl long, susmontant un còs de trenta mètres
: èra … èra un … un brontosaure … A l'entorn, un centenat de
bestiàs pasturava. De nenets nauts coma un ostal, de vièlhs de cap
dolent, de joves jogaires : una armada landava. Me fregèri los uèlhs,
me piuçèri. Bonassas, escapitavan suaudament lo denaut dels arbres
per s'apasturar de fuèlhas. D'una bocada, un ramet èra engolit.
De brontosaures !
Alara mos motons ! èra un tyrannosaurus rex o … un ceratosaurus o
… sabi pas quin ferum. Aquelas bèstias, amb un morre grossàs, de
dents ponchudas e longas, son sanguinàrias. Doncas, aqueles cangorós
sens ressòrt èran responsables dels gasts dins lo meu tropèl.
Capi udolejava a la mòrt,
amagat dins mas cambas. Cabussèrem dins la talvera, mòrts de
petega. Cridèri de pregàrias.
…
En tressusor, me
desrevelhi. La primalba es aquí. Dejós, dins la jaça, la
motonalha bolega e, al luènh, un gal canta. Agachariái pas jamai
pus los films americans lo ser a la television.
Anem ! Anem !
…
Mas pr'aquò, aquelas
marcas dins la pèira calquièra carcinòla. De fossils. Òc ben,
mas aquel bruch dins la nuèch ?
…
Anem ! Quilhat ! Òme ! Arresta de beure !
Miquèl de la
primalba
|
pagina